استاد اقتصاد دانشگاه بولونیا مطرح کرد؛

تجارت‌ آزاد سد راه جنگ

اعتبار - تجارت میان کشورها از دیرباز نقش صلحنامه‌یی نانوشته را ایفا کرده است و همچنان نیز ایفا‌گر این نقش است.

 به گزارش پایگاه خبری اعتبار به نقل از روزنامه تعادل، هرقدر رابطه تجاری و مراودات بازرگانی میان دو کشور بیشتر باشد، به همان \r\nمیزان نیز احتمال بروز درگیری و اختلاف کمتر می‌شود چراکه یکی از ارکان \r\nاصلی هر تجارتی امنیت بازار‌ها و عدم ریسک است و با مروری بر میزان سهم \r\nکشورها از تجارت جهانی به این نکته پی خواهیم برد. ازسوی دیگر با نگاهی به \r\nاقتصاد ایران در می‌یابیم که با وجود دارا بودن موقعیت جغرافیایی خاص \r\nهمچنین مزیت‌های رقابتی، سهم ما از این خوان گسترده بسیار ناچیز است. پرسش \r\nاین است؛ چه چیزی راه تجارت آزاد در ایران را مسدود کرده است؟ چرا ایران \r\nنتوانسته مانند ترکیه و مالزی سهم زیادی از این بازار داشته باشد. این‌گونه\r\n مسایل و پرسش‌هایی از این قبیل محور گفت‌وگو با دکتر علیرضا نقوی است.
\r\n
\r\nعلیرضا نقوی در حال حاضر دانشیار دانشکده اقتصاد دانشگاه بولونیا در \r\nایتالیا و استاد مهمان در دانشگاه جان هاپکینز است. وی همچنین مشاور در \r\nسازمان جهانی‌ مالکیت فکری (ویپو) بوده است. نقوی در سال ۲۰۰۰ مدرک \r\nکارشناسی ارشد خود را از دانشگاه کنستانز (آلمان) و دکترای اقتصاد خود را \r\nدر سال۲۰۰۴ از دانشگاه دوبلین (ایرلند) دریافت کرده است. او در سال‌های \r\n۲۰۰۳-۲۰۰۵ در دانشگاه اقتصاد پاریس (فرانسه) فوق دکترای خود را در مرکز \r\nپژوهش‌های سیاست‌گذاری‌های اقتصادی گذرانده است. وی در دانشگاه‌های زیادی \r\nازجمله دانشگاه اقتصاد برگن (نروژ)، دانشگاه کوب (ژاپن)، دانشگاه نیو ساوت \r\nولز (استرالیا)، دانشگاه لیل (فرانسه) و دانشگاه سینیکا (تایوان) پژوهشگر \r\nمهمان بوده است. وی در مجلات و نشریات علمی‌ بین‌المللی مقاله‌های زیادی \r\nچاپ کرده است. زمینه‌های پژوهشی او شامل تجارت بین‌الملل و مهاجرت، نوآوری و\r\n حقوق مالکیت معنوی و اقتصاد سیاسی و توسعه است. او همچنین در سال‌های \r\n۲۰۰۹-۲۰۱۲ یک پروژه بزرگ پژوهش در کمیسیون اروپا در رابطه با جهانی‌ شدن \r\nشبکه‌های نوآوری را مدیریت کرده است که شامل ۷ کشور اروپایی‌ و چهار کشور \r\nنو ظهور بود.
\r\n
\r\nپیش از پرداختن به فایده‌های تجارت، به فلسفه این فعالیت توجه \r\nکنیم. اندیشمندانی مثل جان لاک، آدام اسمیت و روشنگران هم‌اندیشه با آنها \r\nمعتقد هستند که تجارت همان صلح و آشتی است. به این معنی که وقتی دو نفر یا \r\nدو جامعه دادوستد دارند، علاقه‌مند هستند که طرف دادوستد آنها سالم و زنده \r\nباشند و این یعنی دور شدن خطر جنگ و دعوا. در این باره نظر و دیدگاه خود را\r\n بیان کنید.
\r\n
\r\nبه یک مساله بسیار جالب اشاره کردید. من کاملا با این نظر موافقم. فقط کافی\r\n است به تاریخ نگاه کنید. سیاست تجارت آزاد نظریه‌یی است که بعد از جنگ \r\nجهانی دوم نه‌ تنها برای بازگشت رونق اقتصادی، بلکه برای برقراری صلح و \r\nثبات مطرح و استفاده شد. تجارت باعث می‌شود که کشورها متقابلا به یکدیگر \r\nوابسته شوند. به‌عنوان یک اثر جانبی، دولت‌ها باید با هم رابطه خوبی‌ داشته\r\n باشند تا بتوانند با هم تجارت کنند. درواقع، موافقت عمومی تعرفه و تجارت \r\n(گات) برای این موضوع تاسیس شد. هدف اصلی‌ یکپارچه شدن تجارت اروپا هم \r\nجلوگیری از اتفاق افتادن دوباره کشتار و تخریبی‌ که در دو جنگ جهانی‌ اتفاق\r\n افتاد، بود. می‌توانید حتی به درگیری‌های نظامی امروز نگاه کنید. چطور \r\nبیشتر درگیری‌ها در مناطقی رخ می‌دهد که از سیستم تجارت جهانی‌ جدا هستند؟ \r\nتجارت حتی پس از ظهور اسلام، به‌وسیله به‌وجود آوردن یک شبکه گسترده تجاری \r\nمیان مسلمانان به اتحاد دنیای اسلام و شکوفایی اقتصادی این سرزمین کمک کرد.
\r\n
\r\nتجارت راه توسعه را باز می‌کند و اجازه می‌دهد که کشورها و افراد \r\nاز ظرفیت‌ها و توانایی‌های دیگران که درنهایت در قیمت تمام شده پایین خود \r\nرا نشان می‌دهد، استفاده کنند و رفاه کل جهان افزایش یابد. در این باره \r\nدیدگاه شما چیست؟ همچنین منتقدان این نظر چه می‌گویند؟
\r\n
\r\n آنچه به روشنی مشخص است و اصلا نیاز به توضیح ندارد نقش تجارت در رشد و \r\nشکوفایی و توسعه کشورها است. این چیزی است که آمار در سراسر دنیا نشان \r\nمی‌دهد. این یک تئوری ثابت شده است که یک کشور بدون درنظر گرفتن اینکه در \r\nچه مرحله‌یی از توسعه قرار دارد از دستاوردهای بهره‌وری که با تجارت ممکن \r\nمی‌شود، سود می‌برد، چه با تمرکز در تولید کالاهایی که در آن تخصص دارد، چه\r\n از طریق اقتصاد مقیاس. امروز هر کشوری برای زنده ماندن در بازار رقابتی \r\nجهانی‌ نیاز به تجارت دارد. خودکفایی دیگر مفهومی ندارد. حتی در گذشته شکست\r\n سیاست جایگزینی واردات که سال‌ها پیش در امریکای لاتین اتفاق افتاد این \r\nواقعیت را ثابت کرد. این مساله امروز در دنیایی که جغرافیای نوآوری در حال \r\nگرفتن یک شکل جدید است اهمیت بیشتری دارد. کسب دانش و اطلاعات لازم برای \r\nرشد اقتصادی در حال حاضر جهانی‌ شده است. دسترسی‌ به این دانش ضروری برای \r\nکشوری که خود را از بقیه جهان جدا کند دیگر ممکن نیست.
\r\n
\r\nتحولات تئوریک درباره تجارت در دنیای آکادمیک چه مراحلی را سپری کرده و اکنون کدام نظریه غالب است و در این زمینه برتری دارد؟
\r\n
\r\nتجارت امروز دیگر معامله در کالا نیست، بلکه معامله در وظایف است. قطعات \r\nمختلف یک محصول مثل آیفون در حال حاضر در ده‌ها کشور مختلف تولید می‌شود. \r\nپدیده برون‌سپاری با تولید قطعات اولیه با هدف صرفه‌جویی‌ در هزینه آغاز \r\nشد. امروز حتی تحقیق و توسعه نیز خارج از دفاتر مرکزی شرکت‌ها صورت \r\nمی‌گیرد. یکی‌ از موثر‌ترین ایده‌های اخیر در تئوری تجارت توسط مارک ملیتز \r\nبیان شده است. او گوناگونی میان شرکت‌ها را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که \r\nتجارت منجر به دستاوردهای بهره‌وری در یک صنعت می‌شود زیرا فقط بهترین \r\nشرکت‌ها قادر به صادر کردن هستند در حالی که بدترین شرکت‌ها به‌دلیل افزایش\r\n رقابت مجبور به ترک بازار می‌شوند. شاید جهانی‌ شدن باعث شود که مغازه \r\nسنتی‌ کنار منزل بسته شود، ولی‌ کمک می‌کند اقتصاد رونق بگیرد دقیقا \r\nبه‌خاطر اینکه شرکت‌های ناکارآمد تعطیل می‌شوند.
\r\n
\r\nسهم و نقش تجارت در رشد تولید ناخالص داخلی کشورها و جهان در شرایط\r\n حاضر چقدر است و روند فزاینده تجارت به تولید چگونه ارزیابی می‌شود؟
\r\n
\r\nتجارت در جهان (درصد تولید ناخالص ملی‌) رو به افزایش است. در سال ۱۹۶۸ \r\nمیلادی فقط ۲۵درصد بود، در دهه ۷۰ به ۳۵درصد، در دهه ۸۰ به ۴۰درصد و در دهه\r\n ۹۰ به ۴۵درصد رسید. این سهم در سال ۲۰۰۰ به نصف تولید ناخالص ملی‌ رسید و \r\nدر سال ۲۰۱۲ براساس آمار بانک تجارت جهانی‌ به ۶۰درصد افزایش یافت. توجه \r\nداشته باشید که تجارت مجموع واردات و صادرات کالا و خدمات به‌عنوان سهمی از\r\n تولید ناخالص ملی‌ اندازه‌گیری می‌شود. این نشان می‌دهد که دنیا در حال \r\nتبدیل شدن به یک بازار یکپارچه است. بیرون ماندن از این بازار باعث رکود \r\nاقتصادی و فقر می‌شود. تجارت پس از رشد اقتصادی ظاهر نمی‌شود، لیکن زمینه \r\nرا برای رشد میسر می‌کند.
\r\n
\r\nکشورهایی که تجارت آنها ضعیف‌تر است بیشتر به خشونت گرایش دارند؛ مانند کره‌شمالی یا کوبا. آیا این داوری مورد قبول است؟ به چه دلیل؟
\r\n
\r\nانزوا از تجارت می‌تواند منجر به جنگ شود ولی‌ علت خشونت در دولت‌هایی مثل \r\nکره‌شمالی نیست و من با شما درمورد اینکه کوبا یک کشور خشونت‌طلب است \r\nهم‌نظر نیستم، بلکه کشورهای دیگری مانند مصر تحت دولت مبارک و لیبی قذافی \r\nسیاست‌های دوستانه‌یی در زمینه تجارت با غرب داشتند ولی‌ این نظریه‌یی که \r\nتجارت یک پدیده صلح‌آور هست را نفی نمی‌کند.
\r\n
\r\nموانع آزادی تجارت در ذهن و در عمل به‌ویژه در کشورهایی که در آنها تولید یک امر مقدس شده است، کدامند؟

\r\n
\r\nچه چیزی تجارت آزاد را مسدود می‌کند؟ حفظ منافع شخصی‌ برخی‌ گروه‌های حاکم \r\nبر جامعه. این به شکل‌های مختلف ممکن است. به‌عنوان مثال یک دولت می‌تواند \r\nتجارت را برای حفظ منافع خود در برابر رقابت خارجی‌ مسدود کند. این باعث \r\nمی‌شود که شرکت‌های دولتی که کارآمدی کمتری دارند در بازار باقی‌ بمانند و \r\nکالاهای خود را به قیمت بالا بفروشند. البته فساد و اولویت دادن به \r\nگروه‌های خاص هسته اصلی‌ این بحث است. دولت می‌تواند به‌نفع یک گروه الیت \r\nتصمیم بگیرد. برای مثال در آرژانتین الیت صاحب املاک همیشه موفق بودند که \r\nسیاست‌گذاری درمورد تجارت را به سمت منافع خود منحرف کنند. حتی گروه‌های \r\nسازمان یافته در کشورهای دموکراتیک این کار را انجام می‌دهند. مثلا \r\nکشاورزان در ژاپن. آنها موفق شدند از واردات برنج ارزان از کشورهایی مانند \r\nچین جلوگیری کنند. با این کار ارزش زمین و محصولات‌شان در ژاپن بالا \r\nمی‌ماند، البته به هزینه مصرف‌کنندگان. حتی تولید‌کننده‌های فولاد در \r\nامریکا دولت را قانع به افزایش تعرفه در برابر واردات فولاد از اروپا \r\nکردند. شکایت اروپا به سازمان تجارت جهانی‌ باعث مجازات امریکا با انتخاب \r\nبین پرداخت خسارات یا از بین بردن موانع در برابر واردات فولاد از اروپا \r\nشد.
\r\n
\r\nکدام یک از مکاتب اقتصادی قابلیت اجرایی بالاتر و بیشتر برای افزایش و رونق تجارت خارجی در کشورهایی مانند ایران دارند؟
\r\n
\r\nسرمایه‌گذاری مستقیم خارجی‌. این چیزی است که اقتصاد ما به‌شدت به آن \r\nنیازمند است. متاسفانه ما در هشت سال اخیر به‌راحتی‌ هر نوع انگیزه‌یی برای\r\n سرمایه‌گذاری در ایران توسط شرکت‌های چند ملیتی را از بین بردیم. این مایه\r\n تاسف است، به‌خصوص برای اینکه مقدار سرمایه انسانی‌ در ایران بسیار زیاد \r\nاست و اگر به آنان امکانات داده شود اقتصاد ما می‌تواند از فرصت‌های طلایی‌\r\n خود استفاده کند. ما نیاز به یک تریگر برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی‌ \r\nداریم. تلاش‌های دولت آقای روحانی در این حوزه بسیار قابل‌تحسین است ولی‌ \r\nبرای اینکه سرمایه‌گذاری خارجی‌ در ایران به نحو مداومی به حقیقت بپیوندد، \r\nدولت باید آنهایی که منافع و دارایی خود را با باز کردن اقتصاد در مقابل \r\nسرمایه‌گذاران خارجی‌ در خطر می‌بینند قانع کند. این را فراموش نکنیم که \r\nانتقال فناوری که کلید رشد پایدار اقتصادی است فقط در این صورت امکان‌پذیر \r\nاست.
\r\n
\r\nدرحالی که کشورهایی مانند ترکیه و مالزی بدون دراختیار داشتن منابع\r\n مادی و سرمایه انسانی مانند ایران، توانسته‌اند سهم بالایی از تجارت \r\nبین‌المللی را برای خود کسب کنند، به‌نظر شما چرا ایران نتوانسته تاکنون به\r\n جایگاه قابل‌توجهی در این زمینه دست پیدا کند؟ مهم‌ترین موانع در این راه \r\nاز نظر شما کدام است؟
\r\n
\r\nترکیه و مالزی درواقع نمونه‌های موفقی هستند که ما می‌توانیم به‌عنوان الگو\r\n به آنها نگاه کنیم. بنابراین فکر می‌کنم این سوال شما بسیار باارزش است. \r\nسطح سرمایه انسانی‌ و مادی این دو کشور شاید به حد سایر کشورها نباشد، اما \r\nآنها موفق شدند به رشد اقتصادی قابل‌توجهی برسند. دلایل آن فراتر از این \r\nمصاحبه است. توجه کنید که هر دو کشور اسلامی و از دید اقتصادی نو ظهور \r\nبه‌شمار می‌آیند. به‌نظر من کلید موفقیت این دو کشور دو حرکت همزمان است. \r\nآنها تجارت خود را به کشورهای پیشرفته باز کرده و سرمایه‌گذاری‌های \r\nقابل‌توجهی از امریکا، اروپا و آسیا جذب کردند. این دو کشور در عین حال \r\nتجارت خود را به سمت کشورهای نو ظهور و اکثریت مسلمان انتقال دادند. به این\r\n ترتیب ترکیه و مالزی رشد اقتصادی کشور را تحت‌کنترل خود در آوردند. یکی‌ \r\nاز ابزاری که در این راه کمک بزرگی‌ بوده به‌دست آوردن ثبات سیاسی و \r\nبه‌وجود آوردن یک محیط مطمئن برای سرمایه‌گذاری خارجی‌ بود. این سیاست حتی \r\nباعث جذب سرمایه انسانی‌ از خارج از کشور شد.
\r\n
\r\nچرا ایران قادر به چنین کاری نبود؟ همان‌طور که رییس‌جمهور در \r\nسازمان ملل گفتند، ایران یکی‌ از باثبات‌ترین کشورهای خاورمیانه است، پس \r\nچرا ما نمی‌توانیم از همان دستاوردها از طریق تجارت و جذب سرمایه‌گذاری \r\nبرخوردار باشیم؟
\r\n
\r\n دولت برای ساختن یک تصویر مثبت‌تر از ایران در سراسر جهان گام بزرگی‌ \r\nبرداشته است. با این حال هنوز موانع زیادی برای تکمیل این برنامه‌ریزی وجود\r\n دارد. از این رو ما نه‌تنها باید باعث جذب سرمایه مستقیم خارجی‌ شویم، \r\nبلکه باید به آنها اجازه ورود دهیم. از دو راهکار موفق ترکیه و مالزی که \r\nبالا عرض کردم، دولت سابق فقط تلاش کرد هدف دوم، یعنی‌ تجارت با کشور‌های \r\nدر حال توسعه و کشورهای مسلمان، را به‌ثمر رساند. این به تنهایی‌ کافی‌ \r\nنیست. حتی با درنظر گرفتن پررنگ شدن نقش کشورهای نوظهور در اقتصاد جهانی‌، \r\nاکثر سرمایه‌گذاری خارجی‌ هنوز در کشور‌های توسعه یافته صورت می‌گیرد.
\r\n
\r\nمسایل دیگری که در این مصاحبه به آن اشاره نکردیم وابستگی ایران به اقتصاد \r\nتک کالایی و عدم حفاظت از حقوق مالکیت معنوی در کشور است. این دو موضوع به \r\nاقتصاد ایران صدمه زیادی می‌زند و به ترتیب از تجارت سالم و سرمایه‌گذاری \r\nسودمند حاوی فناوری جلوگیری می‌کنند. به عقیده من انتقال تکنولوژی در حال \r\nحاضر کلید مشکلات ایران در زمینه رشد اقتصادی است زیرا این به ما اجازه \r\nمی‌دهد از ظرفیت بالای سرمایه انسانی‌ کشور برای جذب و به‌کار گذاشتن دانش \r\nموجود در دنیا استفاده کنیم.

ارسال نظر

پس از بررسی تحریریه منتشر می‌شود.

این فرم توسط reCAPTCHA محافظت می‌شود. حریم خصوصی و شرایط استفاده گوگل اعمال می‌شود.