آن مرد با کارت آمد

اعتبار - گفت وگویی با مبدع اولین کارت اعتباری مستقل از بانک در ایران را بخوانید.

به گزارش پایگاه خبری اعتبار، در سال ۴۸ بزرگ‌ترین کامپیوتر متعلق به شرکت نفت \r\nبود و کوچک‌ترین را هم شرکت جنرال تایر داشت و بانک‌های آن زمان هم مرکز \r\nکامپیوتر در حد متوسط داشتند./حداکثر ۲۰ مرکز کامپیوتر در ایران بیشتر بود.\r\n بانک صادرات هم یک کامپیوتر ۱۴۵ داشت که از کامپیوترهای متوسط محسوب می‌شد\r\n و کنترل حساب‌های بانکی از طریق این کامپیوتر انجام می‌شد. اما آنلاین \r\nنبود /سال ۷۹ هنوز هیچ کارتی از جانب بانک‌ها به عنوان کارت دبیت یا کردیت \r\nصادر نشده بود. حتی به کارت‌های چیپ‌دار تلفن هم که تازه آمده بود، کارت \r\nاعتباری می‌گفتند در حالی که یک کارت دبیت بود و چون شرکت در حوزه کارت‌های\r\n چیپ‌دار کار می‌کرد/سقف اعتبار این کارت‌ها ۲۰۰‌هزار تومان بود که دارنده \r\nکارت براساس میزان حقوق اعتبار دریافت می‌کرد و پذیرنده نیز در پایان ماه \r\nصورت‌حساب به ما می‌داد و سازمان طرف قرار داد این پول را به ما پرداخت \r\nمی‌کرد./افراد از ما سوال می‌کردند این کارت اعتباری یعنی چی، که فکر \r\nمی‌کرد کارت متعلق به وی است و ما توضیح می‌دادیم که شما با این کارت خرید \r\nخود را انجام بده، بعد انگار که‌داری فرض می‌کنی، پایان ماه پول را پس بده.

\r\n به گزارش اعتباربه نقل از بانکداری الکترونیک، یعقوب\r\n نیک‌ اختر به عنوان اولین طراح کارت اعتباری در ایران که مستقل از بانک \r\nدرمسیر پرداخت الکترونیک حرکت کرده حالا بدونادعا در یکی از بانکها مشغول \r\nکار بعداز بازنشستگی است. درباره ثمینکار ابتدا قراربود با محمودجراحی در \r\nخصوص ثمینکارصحبتکنیم اما وی نیک اختررامعرفی کرد. نیک اختر می گوید:با خطوط\r\n دایلاپ و پوزهای ساخت داخل و نرم افزار داخلی توانسته پایه‌گذار اولین \r\nکارت اعتباری در ایران باشد. اگرچه ثمین کارت به هر دلیل نتوانست در بازار \r\nپرداخت باقی بماند و دست‌کم تاکنون در کتاب‌های خاطره جا خوش کرده اما \r\nتجربه‌های آن برای ما می‌توان راهگشای آینده باشد. نام ثمین کارت در واقع \r\nاز نام نوه نیک اختر اقتباس شده و البته از نگاه وی تناسب نام و ارزش کارت \r\nچنین نامی را طلب می‌کرده است. ضمنا نیک اختر از جمله کسانی است که برای \r\nاولین بار سیتم عامل (OS) برای کامپیورترهای بانک \r\nصادرات نوشته است. این مرد در سال ۴۸ در بانک صادرات در بخش کامپیوتر مشغول\r\n به‌کار شده و بعد با وساطت محسن نوربخش رییس کل بانک مرکزی وقت به \r\nایزایران منتقل شد و ثمین را پی ریخت وحالا در دوران پس از بازنشستگی در \r\nبانک پاسارگاد مشغول به کار است. مصاحبه با این مرد بی‌ادعا را می‌خوانیم.

\r\n

\r\n **********************************************

\r\n

\r\n *چطور شد که وارد حوزه کامپیوتر شدید در سال ۴۸؟

\r\n

\r\n اولین بخشی در سال ۴۸ که در آن مشغول شدم بخش کامپیوتر بود ودر دوره‌های \r\nآموزشی برنامه‌نویسی و طراحی سیستم که توسط کارشناسان آمریکایی برگزار در \r\nتهران برگزار می‌شد از طرف بانک صادرات در این دوره‌ها هم شرکت کردم.

\r\n

\r\n *در سال ۴۸، کامپیوتر چگونه بود؟

\r\n

\r\n در آن زمان رشته کامپیوتر در انحصار خارجی‌ها بود و اگر یک ایرانی متخصص \r\nدر این حوزه بود، چند سازمان را اداره می‌کرد. در آن موقع دو سه نفر بیشتر \r\nدر این حوزه متخصص نبودند، از جمله آقای جلال کاظمی، قرچه‌داغی، مهندس \r\nصراف، هندی و دکتر مرزبان که همگی در خارج تحصیل کرده بودند و همچنین \r\nمتخصصان شرکت IBM بودند که مدیریت کامپیوتر‌ها را بر عهده داشتند. در آن زمان اکثر کامپیوترها IBM بود. این شرکت در ایران تا سال ۵۷ دفتر هم داشت و طبعا پشتیبانی و آموزش هم در اختیار این شرکت بود.

\r\n

\r\n *در سال ۴۸ چند کامپیوتر در ایران بود؟

\r\n

\r\n در سال ۴۸ بزرگ‌ترین کامپیوتر متعلق به شرکت نفت بود و کوچک‌ترین را هم \r\nشرکت جنرال تایر داشت و بانک‌های آن زمان هم مرکز کامپیوتر در حد متوسط \r\nداشتند.

\r\n

\r\n *کامپیوتر در آن زمان چه کارایی‌های داشت.

\r\n

\r\n بیشتر کار تجاری و محاسباتی و حسابداری انجام می‌داد. در مجموع شاید \r\nحداکثر ۲۰ مرکز کامپیوتر در ایران بیشتر بود. بانک صادرات هم یک کامپیوتر \r\n۱۴۵ داشت که از کامپیوترهای متوسط محسوب می‌شد و کنترل حساب‌های بانکی از \r\nطریق این کامپیوتر انجام می‌شد. اما آنلاین نبود و بیشتر به صورت آفلاین و \r\nبچ انجام می‌شد یعنی دیتاها به صورت کاغذی به مرکز منتقل می‌شد و از اینجا \r\nابتدا وارد کامپیوتر و سپس پردازش می‌شد و این کار هر روز بخش بود.

\r\n

\r\n *مسوولیت شما آن زمان چه بود؟

\r\n

\r\n من برنامه‌نویس بودم. مسوول سیستم عامل (OS) سیستم بودم.

\r\n

\r\n *در چه محیطی برنامه می‌نوشتید؟

\r\n

\r\n آن زمان فورترن، کوبول و پی‌ال وان بود که من در پی‌ال وان مسلط بودم. \r\nهمچنین در آنالیز و طراحی سیستم‌های بانک تسلط پیدا کرده بودم. قبلا سیستم \r\nعامل مانند ویندوز آماده روی سیستم وجود نداشت. باید سیستم عامل براساس \r\nنیاز بانک نوشته می‌شد. البته آمریکایی‌ها از این کار خوششان نمی‌آمد. چون \r\nدر انحصار آنها بود. اما من چون ذوق کسب این دانش را داشتم توانسته بودم در\r\n این حوزه متخصص شوم. در آن زمان از هر ۱۰ برنامه‌نویس یک نفر متخصص OS بود و بعد از اینکه آمریکایی‌ها رفتند ما خودمان تغییر OS\r\n هم دادیم که همه تعجب می‌کردند و می‌گفتند که این کار را نکنید خطرناک \r\nاست. سیستم بانک مختل می‌شود. ولی این کار را هم کردیم و اتفاقی هم نیفتاد.

\r\n

\r\n در آن زمان روی OS PCI تمرکز داشتم که از سیستم‌های عامل داس پیشرفته بود.

\r\n

\r\n *چطور شد از بانک صادرات خارج شدید؟

\r\n

\r\n من بانک صادرات بودم آقای جراحی با زحمت مرا به ایز ایران منتقل کرد. در \r\nآن زمان آقای ترکان وزیر دفاع بود. به ایشان با آقای ترکان صحبت کرد. وزیر \r\nدفاع هم در هیات دولت به آقای نوربخش گفت طبعا بانک صاردات مایل نبود \r\nنیرویی که روی آن چندین سال سرمایه‌گذاری کرده است را از دست بدهد. در آن \r\nزمان آقای سیف مدیرعامل بانک صادرات بود. آقای نوربخش به آقای سیف گفت و \r\nایشان به ناچار موافقت کرد که من از بانک صادرات به ایزایران منتقل شوم.

\r\n

\r\n *این اتفاق در چه سالی افتاد؟

\r\n

\r\n سال ۷۰ بود که آقای جراحی به نوعی با ترفند بنده را از بانک صادرات به ایزایران منتقل کرد.

\r\n

\r\n *تجربیات شما در بانک چه شد؟

\r\n

\r\n بعدا در ایزایران استفاده شد.

\r\n

\r\n بعد از بازنشستگی هم که به بانک پاسارگاد آمدید و مسوول شبکه شدید.

\r\n

\r\n بعد از اینکه بازنشست شدم یک روز به دیدن دوستان آمده بودم که گفتند همینجا بمان و کار کن و به هر حال در بخش شبکه مشغول شدم.

\r\n

\r\n *ثمین‌کارت چگونه کلید خورد. ایده آن چگونه شکل گرفت؟

\r\n

\r\n سال ۷۹ هنوز هیچ کارتی از جانب بانک‌ها به عنوان کارت دبیت یا کردیت صادر \r\nنشده بود. حتی به کارت‌های چیپ‌دار تلفن هم که تازه آمده بود، کارت اعتباری\r\n می‌گفتند در حالی که یک کارت دبیت بود و چون شرکت در حوزه کارت‌های \r\nچیپ‌دار کار می‌کرد. لذا دنیای کارت‌های مکنت یا کارت‌های هوشمند بودیم تا \r\nبتوانیم دبیت به عنوان کارت اعتباری صادر کنیم. بر همین اساس بعد از \r\nکارت‌های تلفن، به بحث کارت‌های حافظه و هوشمند رفتیم. که  با توجه به \r\nساختار مخابراتی آن روز ساده‌تر از دیگر کارت‌ها بود به طوری که با خط‌های \r\nدایال آپ می‌توانست به راحتی کار کند. Posهایی ساخته شد که هم می‌توانست کار مکنت و هم محوری و اسمارت را بخواند. در آن زمان به تعداد ۱۰۰۰ دستگاه pos بومی شده سفارش داده شد و  کم‌کم به دستگاه‌های مختلف دولتی و سازمان و شرکت‌ها با شارژ سقف ۲۰۰۰‌هزار تومانی عرضه شد.

\r\n

\r\n *ساختار هزینه چطور بود؟

\r\n

\r\n سقف اعتبار این کارت‌ها ۲۰۰‌هزار تومان بود که دارنده کارت براساس میزان \r\nحقوق اعتبار دریافت می‌کرد و پذیرنده نیز در پایان ماه صورت‌حساب به ما \r\nمی‌داد و سازمان طرف قرار داد این پول را به ما پرداخت می‌کرد.

\r\n

\r\n *ساختار فنی آن چطور بود؟

\r\n

\r\n آفلاین بود و با خط دایالآپ کار می‌کرد. بعد از اینکه دارنده کارت خرید \r\nانجام می‌داد. تراکنش‌ها در کارتخوان جمع می‌شد و پایان روز پذیرنده (صاحب \r\nفروشگاه) با شماره ما تماس می‌گرفت و تراکنش‌ها منتقل می‌شد و هفته‌ای \r\nدوبار هم به پذیرندگان پرداخت انجام می‌شد، یعنی هر سه روز یک‌بار فروش \r\nآنها پرداخت می‌شد.

\r\n

\r\n *یعنی در آن زمان بانک نقشی نداشت؟

\r\n

\r\n بله بانک هیچ نقشی نداشت. مبلغی که وزارت دفاع در اختیار ایزایران قرار \r\nداده بود و این پول مرتب گردش داشت یعنی اعتبار داده می‌شد سپس خرید انجام \r\nمی‌شد پرداخت انجام می‌شد و در گام سوم مجموع تراکنش‌ها که در پایان ماه \r\nصورت حساب می‌شد به سازمان‌های طرف قرارداد تحویل و پول دریافت می‌شد. \r\nسازمان هم طبعا از حقوق کارکنانش کسر می‌کرد و به ما می‌داد.

\r\n\r\n

\r\n *در ابتدا تعداد تراکنش روی هم بود چقدر بود و در پایان چقدر شد؟

\r\n

\r\n یادم نیست.

\r\n

\r\n *عملکرد چطور بود؟

\r\n

\r\n طبعا کار نویی بود و در ابتدا برای فرهنگ‌سازی انرژی زیادی از ما گرفت و \r\nافراد از ما سوال می‌کردند این کارت اعتباری یعنی چی، که فکر می‌کرد کارت \r\nمتعلق به وی است و ما توضیح می‌دادیم که شما با این کارت خرید خود را انجام\r\n بده، بعد انگار که‌داری فرض می‌کنی، پایان ماه پول را پس بده. به تعبیر \r\nدیگر این کار جا نیفتاده بود. ما به افراد تا سقف ۲۰۰‌هزار تومان اعتبار \r\nمی‌دادیم و فرد تا هر میزان که خرید انجام می‌داد، در نهایت در پایان ماه \r\nاز حقوق وی کسر می‌شد.

\r\n

\r\n *پس شما در واقع با افراد طرف نبودید با سازمان قرارداد منعقد می‌کردید.

\r\n

\r\n بله سازمان در انتهای ماه به میزانی که کارمندانش از اعتبار این کارت‌ها \r\nاستفاده کرده بودند، از حقوقشان کسر و طی چکی این مبلغ را به ما باز پرداخت\r\n می‌کرد.

\r\n

\r\n *نرخ سود چقدر بود؟

\r\n

\r\n سودی دریافت نمی‌شد. هدف ما بیشتر فرهنگ‌سازی بود و چون بانک‌ها قدمی در \r\nاین خصوص بر نداشته بودند. فقط کارمزدی برای پذیرنده‌ها تعیین شده بود که \r\nآنان از یک‌درصد تا ۳‌درصد فروش کارمزد پرداخت می‌کردند. در طلافروشی‌ها \r\nحتی تا ۴‌درصد هم بود. ما به پذیرنده می‌گفتیم وقتی ما برای تو مشتری معرفی\r\n می‌کنیم تو نیز باید کارمزد به سرویس‌دهنده بدهی.

\r\n

\r\n *درآمد پس از آن طریق حاصل می‌شد؟

\r\n

\r\n درآمد البته ناچیز بود هدف بیشتر فرهنگ‌سازی بود. بعد از این زمان، \r\nبانک‌ها کم‌کم به این حوزه ورود کردند و شبیه به همین کار از سوی برخی \r\nبانک‌ها انجام شد.

\r\n

\r\n *واکنش بانک‌ها چه بود؟

\r\n

\r\n آنها به ما می‌گفتند، این کار ماست شما چرا ورود کرده‌اید؟

\r\n

\r\n *در بحث فرهنگ‌سازی چقدر موفق شدید؟

\r\n

\r\n خیلی خوب بود به همین خاطر بانک‌ها خیلی سریع از خواب بیدار شدند و به \r\nسرمایه‌گذاری در این حوزه پرداختند. و مقاومت‌ها هم در همین‌جا شروع شد. \r\nبانک مرکزی به وزیر دفاع وقت آقای شمخانی نامه نوشت. ایشان هم اعلام کردند \r\nکه بانک‌ها هم این کار را انجام دهند اگر در این حوزه موفق بودند ما خوشحال\r\n هستیم و ما در حقیقت کار بانکی نکرده‌ایم، به تعدادی از افراد کارت \r\nداده‌ایم که خرید انجام دهند و در پایان ماه هم از حقوقشان کسر می‌کنیم. به\r\n هر حال بانک‌ها سریع وارد این حوزه شدند و کارت دبیت را گسترش دادند و \r\nشبکه ATM و کارتخوان گسترش پیدا کرد.

\r\n

\r\n *در اینجا بود که ثمین‌کارت عملا از بازار خارج شد؟

\r\n

\r\n ثمین‌کارت، کارش این نبود که رقابت کند. هدفش این بود که این کار در جامعه گسترش پیدا کند که در این کار هم موفق شد.

\r\n

\r\n *چرا پس در بازار نماند؟

\r\n

\r\n من در سال ۸۲ بازنشست شدم، ولی ثمین‌کارت تا سال ۸۳ هم در بازار وجود داشت\r\n و مجوزهای لازم را هم از مراجع بانکی دریافت کرده بود. ولی مسوولان بعد از\r\n من هم چندان تلاش نکردند تا ثمین‌کارت در بازار باقی بماند.

\r\n

\r\n *اولین pos را چه سالی خرید؟

\r\n

\r\n اواسط سال ۷۹ بود که اولین posها در فروشگاهی در \r\nاطراف ایزایران در اقدسیه نصب شد. با ۵ فروشگاه (سوپر) به صورت آزمایشی این\r\n کار انجام شد. بعد از آن در فروشگاه‌های سپه و صنوف مختلف فروشگاه انتخاب \r\nکردیم و posها را در آنجا نصب کردیم.

\r\n

\r\n *چرا ۲۰۰‌هزار تومان اعتبار را انتخاب کردید، ارزش امروز ۲۰۰‌هزار تومان چقدر است، دو‌میلیون تومان؟

\r\n

\r\n نه اینقدر ارزش نداشت. براساس حقوق افراد تعیین شد، مثلا اگر فردی \r\n۴۰۰‌هزار تومان حقوق می‌گرفت کارت اعتباری ۲۰۰‌هزار تومانی دریافت می‌کرد و\r\n اگر حقوقش کمتر بود طبعا به همان نسبت اعتبار می‌گرفت.

\r\n

\r\n *چطور مشتریان را اعتبارسنجی می‌کردید؟

\r\n

\r\n ما بیشتر با سازمان‌ها طرف قرارداد بودیم و آنها متعهد می‌شدند. دریافت \r\nکارت اجباری هم نبود در هر سازمان هر شخص تقاضا می‌کرد کارت برای وی \r\nپیش‌بینی می‌شد. سپس لیست متقاضیان به ما داده می‌شد و ما نیز برای این \r\nافراد کارت صادر می‌کردیم.

\r\n

\r\n *هیچ معوقاتی هم داشتید؟

\r\n

\r\n کم بود. هر زمان سازمانی به تعهداتش عمل نمی‌کرد سریع کارت را مسدود می‌کردیم تا زیاد با معوقات مواجه نشویم.

\r\n

\r\n *چرا نام ثمین کارت را انتخاب کردید؟

\r\n

\r\n چندین نام انتخاب شد، من نیز ثمین را پیشنهاد کردم که در نهایت این انتخاب شد.

\r\n

\r\n *نوه شما هم ثمین هستند. در این نامگذاری موثر بود.

\r\n

\r\n هدف ما تناسب نام و ارزش کارت بود که ثمین برای این کارت با مسما بود.

\r\n

\r\n *برای فرهنگ‌سازی با چه مشکلاتی مواجه بودید؟

\r\n

\r\n ما برای اینکه افراد بفهمند که این کارت چیست به آنها توضیح می‌دادیم که \r\nمثلا در قدیم چوب خط بود و وقتی فردی به نانوایی می‌رفت. در طول ماه به \r\nازای هر مثلا ۵ نان یک خط روی چوب فرد کشیده می‌شد و در پایان ماه به ازای \r\nتعداد چوب‌خط‌ها فرد پول نان‌ها را محاسبه و پرداخت می‌کرد. این کارت هم \r\nهمین‌طور است شما ابتدا خرید انجام می‌دهید و در پایان ماه پول آن را \r\nپرداخت می‌کنید.

\r\n

\r\n *چرا از دارنده کارت سود نمی‌گرفتید؟

\r\n

\r\n اولا فرهنگ این کار نبود. اگر این کار را می‌کردیم احتمالا استقبال زیادی \r\nاز این کارت‌ها نمی‌شد. دوما باید کار کارشناسی می‌شد که شامل ربا نشود و \r\nدر نتیجه کارت‌ها بدون سود بود.

\r\n

\r\n *بانک مرکزی چه مخالفت‌هایی کرد؟

\r\n

\r\n بانک مرکزی می‌گفت این فعالیت شما مربوط به سیستم بانکی است و شما یک شرکت IT\r\n هستید و نباید این کار را بکنید. آقای جراحی هی می‌گفتند ما بستر را آماده\r\n می‌کنیم و همه می‌توانند از این بستر استفاده کنند، دو بانک هم آمدند ثمین\r\n کارت را بخرند و حتی تا پای قرارداد هم رسید اما آنها گفتند که از بانک \r\nمرکزی نیز مجوز بگیریم که بانک مرکزی در آن زمان مخالفت کرد.

\r\n

\r\n *کدوم بانک‌ها بودند؟

\r\n

\r\n بانک‌های تجارت و ملت بودند. موسسه اعتباری توسعه هم اعلام آمادگی کرد. \r\nاما بعدا عنوان کردند بانک مرکزی مجوز نداده و در نتیجه منصرف شدند.

\r\n

\r\n *مسوول آن زمان در بانک مرکزی چه کسی بود؟

\r\n

\r\n اقای زرین قلم بودند. ایشان شدیدا به این کار معترض بودند. ما اعلام کردیم\r\n که ما بستر را آماده می‌کنیم کارت را هم تهیه می‌کنیم شما به مشتریان \r\nبانک‌ها تحویل دهید. در آن زمان ما عقیده داشتیم که نوعی شتاب را \r\nراه‌اندازی کنیم یعنی بستری که بانک‌ها را به هم متصل کند و سپس از این \r\nکارت‌ها استفاده شود. اما بانک مرکزی و بانک‌ها این ایده را برای خودشان \r\nبرداشتند و شتاب را ایجاد کردند.

\r\n

\r\n *یعنی ایده شتاب ابتدا از دل ثمین‌کارت درآمد؟

\r\n

\r\n بله ما در ابتدا می‌خواستیم شتاب ایجاد کنیم منتها تعداد کارت و مشتریان ما کم بود.

\r\n

\r\n *ایده ثمین‌کارت چگونه شکل گرفت؟

\r\n

\r\n آقای شمخانی یک‌بار آمدند شرکت و گفتند من می‌خواهم به کارمندان ۵۰‌هزار \r\nتومان پول بدهم که اجناس بخرند ولی پول نقد ندهم. در عین حال بن کالا هم \r\nمایل نبودند که به کارمندان بدهند. از ما خواستند که یک روش آسان برای این \r\nکار پیدا کنیم. به طوری که هم بتوانند کالا بخرند و هم اینکه پول در \r\nاختیارشان نباشد. این طور بود که ایده ثمین‌کارت در ذهن من خطور کرد و بعد \r\nهم طراحی و ساخته شد. بعد از این کار برای فرهنگ‌سازی ما در مراکز مختلف \r\nمی‌رفتیم و سخنرانی می‌کردیم برای اینکه توضیح دهیم این کارت چیست.

\r\n

\r\n *قیمت پوز چقدر بود؟‌هزار تا پوز چقدر هزینه بود؟

\r\n

\r\n در آن زمان pos آماده خیلی‌گران تمام می‌شد چون \r\nنرم‌افزار را به ما می‌فروختند ضمن اینکه هزینه زیادی را هم برای \r\nپیاده‌سازی طلب می‌کردند به همین خاطر ما ۱۰۰۰ دستگاه پوز سفارش دادیم که \r\nبسازند. در آن زمان یک طراحی ایرانی که مقیم انگلیس بود حاضر شد این کار را\r\n انجام دهد. نرم‌افزار آن را هم کارشناسان ایزایران نوشتند.

\r\n

\r\n *آیا آن پوزها را نمی‌شد تولید انبوه کرد؟

\r\n

\r\n چرا اما شرایط اجازه نداد. سازنده نیز با این امید که سفارش انبوه داده \r\nشود با قیمت پایین با ما حساب کرد اما سفارش داده نشد و این فرد هم ضرر \r\nزیادی را متحمل شد. حتی بعد به ما مراجعه کرد که سفارش بیشتر مثلا ۵۰۰‌هزار\r\n تایی بگیرد اما موفق نشد.

\r\n

\r\n *این پایانه‌ها جایی نیست که یک عکسی از این پایانه‌ها بگیریم؟

\r\n

\r\n نمی‌دانم.

\r\n

ارسال نظر

پس از بررسی تحریریه منتشر می‌شود.

این فرم توسط reCAPTCHA محافظت می‌شود. حریم خصوصی و شرایط استفاده گوگل اعمال می‌شود.