رشد نزولی موجودی سرمایه

به گزار پایگاه خبری اعتبار به نقل از دنیای اقتصاد، بانک‌مرکزی پس از سال‌ها آمارهایی را از «موجودی سرمایه در اقتصاد ایران» \r\nمنتشر کرد. این آمارها که از سال ۱۳۵۳ تا ۱۳۹۱ را پوشش می‌دهد، بیانگر این \r\nاست که در سال ۱۳۹۱، نرخ رشد موجودی سرمایه، در مقایسه با سال‌های پیشین \r\nکاهش قابل‌ملاحظه‌ای یافته و از نرخ ۸/۴درصدی متوسط دهه ۸۰، به ۲/۲درصد \r\nکاسته شده است. نرخ رشد موجودی سرمایه را می‌توان معادل «نرخ سرمایه‌گذاری \r\nخالص» دانست. کاهش رشد موجودی سرمایه، می‌تواند به معنای این باشد که رشد \r\nیکی از عوامل اصلی تولید؛ یعنی «سرمایه» رو به نزول رفته است و علاوه‌بر \r\nاین، «افزایش ثروت ملی» متوقف شده است.
کل سرمایه موجود در اقتصاد ایران
بانک‌مرکزی\r\n جدیدترین اطلاعات از مقادیر «موجودی سرمایه» در اقتصاد ایران طی سال‌های \r\n۱۳۵۳ تا ۱۳۹۱ را منتشر کرد. بر اساس این اطلاعات که در سایت رسمی این نهاد \r\nقرار گرفته، مقدار موجودی سرمایه اقتصاد کشور در سال ۱۳۹۱ (با قیمت‌های \r\nجاری) معادل ۳ میلیون و ۶۲ هزار و ۷۶۷ میلیارد تومان بوده است. پیش از این \r\nبانک‌مرکزی آمارهای موجودی سرمایه را با استفاده از قیمت‌های ثابت سال ۱۳۷۶\r\n محاسبه و منتشر کرده بود. آمار جدید، با استفاده از سال پایه ۱۳۸۳ صورت \r\nگرفته است. اهمیت این آمارها از موجودی سرمایه در آن است که در ادبیات \r\nاقتصادی و به ویژه تئوری‌های رشد و توسعه اقتصادی، حجم سرمایه فیزیکی که در\r\n قالب ماشین‌آلات، تجهیزات، تاسیسات و ساختمان تبلور می‌یابد، به‌عنوان یکی\r\n از عوامل موثر در تجزیه و تحلیل رشد اقتصادی مطرح می‌شود. موجودی سرمایه \r\nاز دو جنبه مورد بررسی قرار می‌گیرد: «کارکرد سرمایه به‌عنوان یکی از عوامل\r\n تولید» و «اندازه‌گیری حجم سرمایه فیزیکی به‌عنوان یک ذخیره ارزش و یکی از\r\n اجزای ثروت ملی».  بر اساس آمارهای ارائه شده، از کل موجودی سرمایه حاضر \r\nدر اقتصاد ایران در این سال، ۴ درصد آن متعلق به بخش «کشاورزی»، ۴ درصد آن \r\nسهم بخش «نفت و گاز»، حدود ۱۵ درصد آن سهم بخش «صنایع و معادن» و کمتر از \r\n۷۷ درصد آن سهم بخش «خدمات» بوده است. بنا به تعریف نظام حساب‌های ملی، \r\nموجودی سرمایه، «خالص ارقام تجمعی تشکیل سرمایه با توجه به طول عمر مفید \r\nآنها» است؛ بنابراین موجودی سرمایه را می‌توان مجموع ارزش «ساختمان و \r\nتاسیسات» و «ماشین‌آلات و تجهیزاتی» دانست که در فرآیند تولید مورد استفاده\r\n قرار گرفته یا قابل‌استفاده هستند.
   رشد موجودی سرمایه از ۱۳۵۴ تا کنون
بانک‌مرکزی\r\n آمار محاسبه شده از برآورد موجودی سرمایه را، برای دوره زمانی ۱۳۵۳ تا \r\n۱۳۹۱ منتشر کرده است. در نتیجه، می‌توان «رشد موجودی سرمایه» را، به‌عنوان \r\nنماگری برای بیان «سرمایه‌گذاری خالص»، از سال ۱۳۵۴ به بعد به دست آورد. بر\r\n این اساس، ملاحظه می‌شود که در این ۳۸ سال، نرخ رشد موجودی سرمایه تنها در\r\n سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷، بالای ۱۰ درصد بوده است؛ اما در سال‌های بعدی و با \r\nتوجه به خسارت‌های ناشی از جنگ تحمیلی بر سرمایه‌های موجود در کشور، این \r\nرشد نیز رو به کاهش گذاشت. گزارش بانک‌مرکزی در این خصوص توضیح داده است: \r\n«به‌منظور ارائه برآورد واقعی از موجودی سرمایه خالص و مصرف سرمایه‌های \r\nثابت، ارقام مربوط به خسارات جنگ (طی سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷) و زلزله رودبار\r\n (در سال ۱۳۶۹) از تشکیل سرمایه سال‌های مذکور کسر شده‌اند.» با این حال، \r\nنرخ رشد موجودی سرمایه، تنها در سال‌های ۱۳۶۵، ۱۳۶۷ و ۱۳۶۹ منفی بوده است \r\n(به‌ترتیب با مقادیر منفی ۸/۰ درصد، منفی ۵/۰ درصد و منفی ۶/۰ درصد). رشد \r\nموجودی سرمایه در دهه ۷۰، نسبتا بیشتر شد. آمار بانک‌مرکزی نیز بیانگر این \r\nاست که طی دوره ۱۰ ساله دهه ۷۰، متوسط نرخ رشد موجودی سرمایه در اقتصاد \r\nایران معادل ۶/۲درصد بوده است، در حالی که در دهه ۶۰، نرخ رشد موجودی \r\nسرمایه در اقتصاد کشور معادل ۷/۱درصد بود. نرخ این رشد در دهه ۸۰، مجددا \r\nبیشتر شد و مطابق جدیدترین آمارهای ارائه شده، معادل ۸/۴ درصد بوده است. \r\nاین در حالی است که اطلاعات ارائه شده از سوی بانک‌مرکزی بیانگر این است که\r\n در آخرین سال مورد گزارش؛ یعنی سال ۱۳۹۱، نرخ رشد موجودی سرمایه به \r\n۲/۲درصد کاهش یافته که کمترین رشد این شاخص از سال ۱۳۷۴ به بعد بوده است.
 با\r\n استفاده از آمارهای بانک‌مرکزی، می‌توان برآوردهای «سرمایه‌گذاری خالص» در\r\n بخش‌های چهارگانه اقتصادی کشور در سال‌های اخیر را نیز محاسبه کرد. \r\nآمارهای ارائه شده بیانگر این است که «موجودی سرمایه» برخی از بخش‌های \r\nاقتصادی، زودتر از سایرین به سمت «کاهش» (نرخ سرمایه‌گذاری خالص منفی) حرکت\r\n کرده‌اند. به‌عنوان مثال، سرمایه‌گذاری خالص در بخش «نفت و گاز» در سال \r\n۱۳۸۹ متوقف شد و در دو سال بعدی یعنی سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱، از میزان موجودی\r\n سرمایه در این بخش کاسته شد. بر اساس آمارها، در این دو سال نرخ رشد \r\nموجودی سرمایه (سرمایه‌گذاری خالص) در بخش نفت‌وگاز، به‌ترتیب به میزان \r\nمنفی ۸/۳ درصد و منفی ۵/۲درصد بوده است. به جز بخش نفت، در بین دیگر بخش‌ها\r\n تنها بخش «صنایع و معادن» در سال ۱۳۹۱ با کاهش موجودی سرمایه مواجه شد؛ \r\nولی نرخ سرمایه‌گذاری خالص دو بخش دیگر، یعنی کشاورزی و خدمات، در این سال \r\nهمچنان مثبت بود. با توجه به تداوم رشد منفی اقتصادی سال ۱۳۹۱ در سال بعدی \r\n(سال گذشته) این احتمال وجود دارد که مقادیر مربوط به نرخ‌های کاهش موجودی \r\nسرمایه (نرخ‌های منفی سرمایه‌گذاری خالص) در سال‌های گذشته نیز همچنان کاهش\r\n بیشتری یافته باشد. البته، نرخ رشد سرمایه‌گذاری برخی از بخش‌ها در سال \r\n۱۳۹۱، با وجود اینکه منفی نشده بود، ولی کاهش قابل‌ملاحظه‌ای را در مقایسه \r\nبا سال‌های پیشین از خود نشان می‌داد.  نگاهی به زیرمجموعه‌های دو بخش \r\n«صنایع و معادن» و «خدمات» و آمارهای مربوط به موجودی سرمایه آنها نیز \r\nاطلاعات جالبی را نشان می‌دهد. از جمله، رشد موجودی سرمایه بخش «ارتباطات» \r\nاز سال ۱۳۸۸ منفی شد، سرمایه‌گذاری خالص بخش «ساختمان» در سال ۱۳۹۱ منفی \r\nبوده است و هر دو بخش «صنعت» و «معدن» نیز، در سال ۱۳۹۱ با کاهش میزان خالص\r\n موجودی سرمایه مواجه بودند.  
\r\n \r\n \r\n

\r\n \r\n

\r\n