وضعیت مسکن کم‌درآمدها بدتر شد

اعتبار - در پیش‌نویس سند طرح جامع مسکن آمده است: اجرای مسکن مهر عملاً موجبات کاهش قدرت خرید آحاد افراد جامعه را فراهم کرده است و علیرغم نیات حمایتی خود به دلیل شیوه تامین مالی، وضعیت مسکن کم‌درآمدها بدتر شده است.

به گزارش پایگاه خبری اعتبار، طرح\r\n جامع مسکن که به تازگی توسط وزارت راه و شهرسازی تهیه و توسط  آخوندی \r\nتایید شده است برای ارزیابی تاثیرات طرح مسکن مهر موارد ارزیابی را به صورت\r\n سوالات مشخص مطرح کرده است.

\r\n

\r\n تاثیرات جانبی اجرای طرح در عرصه اقتصاد کلان چیست؟

\r\n

\r\n اولین مطلب را می‌توان از دیدگاه اقتصاد کلان مطرح کرد و آن تاثیر اجرای \r\nمسکن مهر بر نقدینگی و پایه پولی است. برای مقایسه تاثیرات بالقوه بر \r\nنقدینگی بر اساس مصوبات دولت می توان فرض کرد که کل وام و اعتبارات طرح \r\nمسکن مهر از خط اعتباری بانک مرکزی تامین خواهد شد که این امر به معنای \r\nافزایش پایه پولی کشور است بر این اساس میتوان تاثیر اجرای این طرح بر پایه\r\n پولی، نقدینگی و نرخ تورم را محاسبه کرد.

\r\n

\r\n حجم کل افزایش نقدینگی ناشی از مسکن مهر را می‌توان براساس نسبت نقدینگی \r\nبه پایه پولی (که به آن ضریب فزاینده پولی گفته می شود)، مورد سنجش قرار \r\nداد. حاصل این تاثیر از ضرب ضریب فزاینده پولی در حجم کل اعتبارات مسکن مهر\r\n به دست می آید به عنوان مثال در سال ۱۳۸۸ ، پرداخت ۱۲۲۴ میلیارد تومان \r\nاعتبارات مسکن مهر موجب افزایش نقدینگی به میزان ۵۱۹۱ میلیارد تومان شده \r\nاست. در این سال میزان کل افزایش نقدینگی ۱۵۴۸۳ میلیارد تومان بوده است، به\r\n این ترتیب ۳۱ درصد از افزایش نقدینگی کشور مربوط به طرح مسکن مهر بوده \r\nاست. در مجموع در طی دوره ۱۳۸۷ الی  ۱۳۹۱حجم پایه پولی کشور ۵۳۵۰۲ میلیارد \r\nتومان افزایش یافته است .همچنین حجم کل نقدینگی که حاصل ضرب پایه پولی در \r\nسرعت گردش پول است ۲۲۵۳۴۷ میلیارد ریال افزایش یافته است به این ترتیب حجم \r\nپایه پولی در سال ۱۳۹۱ نسبت به سال ۱۳۸۸ به میزان ۸۸ درصد رشد یافته است. \r\nاین رشد برای حجم نقدینگی به ۹۵ درصد می رسد. محاسبات نشان از آن دارد در \r\nصورت تامین اعتبارات فوق از منابع بانک مرکزی تاثیر اجرای این طرح در \r\nافزایش پایه پولی (با توجه به پرداخت اعتباری بالغ بر ۳۳۶۲۲ میلیارد تومان)\r\n به ۶۲ درصد و همچنین تاثیر آن در افزایش نقدینگی هم به همین مقدار بوده \r\nاست به عبارت بهتر اعتبارات مسکن مهر موجب شده که در فاصله سالهای مورد \r\nبررسی حجم کل نقدینگی در سال ۱۳۹۰ به میزان ۶۲ درصد نسبت به سال ۱۳۸۷ \r\nافزایش یابد.

\r\n

\r\n بطور معمول در محاسبات و مطالعات اقتصادی گفته می شود که یک درصد رشد \r\nنقدینگی، میزان تورم را در کوتاه مدت و میان مدت به میزان ۴. درصد افزایش \r\nخواهد داد. بر اساس آمارهای بانک مرکزی شاخص قیمت مصرف کننده از ۱۸۳ (به \r\nقیمت سال پایه ۱۳۸۳ ) در سال ۱۳۸۷ به ۵۸۰ در سال ۱۳۹۱ رسیده است .به عبارت \r\nدیگر سطح عمومی قیمتها در طی این دوره ۲۱۶ درصد رشد یافته است بر اساس \r\nارقام به دست آمده می توان گفت که اگر طرح مسکن مهر در سطح جامعه به صورت \r\nفعلی تامین مالی نمی شد حجم نقدینگی به جای ۴۶۰ هزار میلیارد تومان در سال \r\n۱۳۹۱ به ۳۲۶ هزار میلیارد تومان کاهش می‌یافت. در این حالت با توجه به ضریب\r\n ۴. درصد تاثیر نقدینگی در تورم میان مدت تامین مالی مالی مسکن مهر موجب \r\nافزایش نرخ تورم به میزان حدود ۲۵ درصد شده است.

\r\n

\r\n محاسبات فوق نشانگر عدول از یک اصل اساسی در طراحی نظام مناسب یارانه ها \r\nدر بخش مسکن  است و آن هم این نکته است که اجرای سیاست حمایتی و پرداخت \r\nیارانه نباید موجب اخلال در فرآیندهای موجود اقتصادی گردد. در شرایط اجرای \r\nاین طرح به گونه ای بوده که اجرای آن عملا موجبات کاهش قدرت خرید آحاد \r\nافراد جامعه و منجمله دریافت کنندگان واحد های مسکن مهر را فراهم کرده است.

\r\n

\r\n این فرآیند تورمی تاثیر خود را در تغییر قیمت در بخش مسکن نیز برجای \r\nگذاشته است متاسفانه به نظر می رسد که ترکیب این عامل و سایر عوامل اقتصادی\r\n موجب شده که فشار نرخ تورم بیشتر بر گروه های کم درآمد متمرکز گردد.

\r\n

\r\n بر اساس آمار گیری که مرکز آمار ایران از شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی \r\nخانوار برحسب دهک های هزینه ای انجام داده است، نرخ تورم برای دهک اول یعنی\r\n کم درآمدترین افراد از عدد پایه ۱۰۰ در سال ۱۳۸۱ به عدد ۳۰۵ در سال ۱۳۸۹ \r\nرسیده است در صورتی که این شاخص برای دهک دهم یعنی پردرآمدترین گروه از عدد\r\n ۱۰۰ به ۲۵۲ افزایش یافته است. نکته جالبتر اینکه شاخص قیمت مسکن برای دهک \r\nاول و دوم درآمدی از عدد ۱۰۰ به عدد ۳۲۰ در سال ۱۳۸۹ رسیده است در صورتی که\r\n این شاخص برای دهک دهم از عدد ۱۰۰ در سال ۱۳۸۱ به عدد ۲۶۰ رسیده است به \r\nاین ترتیب شواهد حاکی از آن است که مسکن مهر علیرغم نیات حمایتی خود به \r\nدلیل شیوه تامین مالی خود دچار نقض غرض شده و عملا وضعیت مسکن گروه‌های کم \r\nدرآمد بدتر شده است.

\r\n

\r\n *با شروع طرح مسکن مهر بخشی از سرمایه های بخش خصوصی از بازار مسکن خارج و به سمت بازارهای دیگر سرازیر شده

\r\n

\r\n اما سوال بعدی این است که آیا سرمایه گذاری دولت در طرح مسکن مهر موجبات \r\nتحریک سرمایه گذاری بخش خصوصی را فراهم کرده و یا به عکس، سرمایه گذاری این\r\n طرح اثرات رانشی بر کل سرمایه گذاری بخش خصوصی داشته است.

\r\n

\r\n مقایسه این ارقام با ارقام سرمایه گذاری بخش خصوصی و محاسبه رشد سرمایه \r\nگذاری به قیمت ثابت به صورت ضمنی حکایت از آن دارد که با شروع طرح مسکن مهر\r\n بخشی از سرمایه های بخش خصوصی از بازار مسکن خارج و به سمت بازارهای دیگر \r\nسرازیر شده است به این ترتیب ملاحظه می گردد که در طرح مسکن مهر، سرمایه \r\nگذاری بخش دولتی جایگزین، سرمایه گذاری بخش خصوصی شده است.

\r\n

\r\n سرمایه گذاری خاص بخش خصوصی بدون تزریق اعتبارات مسکن مهر در حداکثر خود \r\nبه ۱۷ درصد رسیده که بسیار پایین تر از ارقام رونق مربوط به سالیان و دهه \r\nهای قبل است.

\r\n

\r\n در مجموع از زاویه سیاست گذاری کلان اقتصادی ملاحظه می‌گردد که دو انحراف عمده در اجرای این طرح به چشم می خورد:

\r\n

۱. تشدید رشد نقدینگی و تورم و در نتیجه

\r\n

\r\n ۲. جایگزینی منابع دولتی به جای منابع خصوصی.

\r\n

\r\n هدفمند بودن یارانه ها و تعلق یارانه های پرداختی به گروه‌های هدف یکی از \r\nاصول ثابت هر برنامه بهینه ای است به منظور بررسی این امر لازم است مشخص \r\nگردد که خانوارهای بهره مند از طرح مسکن در کدامیک از گروه‌های درآمدی قرار\r\n گرفته اند. بدین منظور برآوردی از میزان هزینه سالیانه خانوارهای شهری در \r\nسال ۱۳۸۸ به عمل آمده است. براساس این ارقام با استفاده از متوسط نرخ پس \r\nانداز خانوارها در دهک‌های مختلف درآمدی و همچنین متوسط سابقه کار افراد \r\nشاغل در خانوار میزان نقدینگی و یا به عبارت بهتر پس انداز هریک از \r\nگروه‌های مختلف درآمدی برای خرید مسکن به دست آمده است بر اساس نتایج \r\nآمارگیری هزینه درآمد خانوار، متوسط سابقه کار افراد شاغل در کشور ۱۰ سال \r\nبوده است.

\r\n

\r\n نرخ پس انداز در هریک از گروه‌های درآمدی  از مطالعات تفضیلی طرح جامع \r\nمسکن اخذ شده در صورتی که آورده مورد نیاز برای طرح مسکن مهر بیشتر از پس \r\nانداز خانوار باشد ، خانوار قادر نخواهد بود، آورده مورد نیاز طرح مسکن مهر\r\n را فراهم کند و در نتیجه جزء گروه‌های هدف مسکن مهر محسوب نخواهد شد، حال \r\nباتوجه به اینکه هزینه تمام شده طرح مسکن مهر ۳۵۰ میلیون ریال خواهد بود که\r\n ۲۲۰ میلیون ریال آن از طریق وام تامین می گردد . میزان حداقل آورده مورد \r\nنیاز برای ورود به جرگه بهره مندان از این طرح ۱۳۰ میلیون ریال است. البته \r\nدرصورت اضافه نمودن ارقام مربوط به محوطه سازی و .. این رقم به ۱۶۰ میلیون \r\nریال افزایش می یابد.

\r\n

\r\n بر اساس محاسبات میزان توان مالی خانوارهای سه دهک فقیر درآمدی کمتر از \r\nاین مقدار است. به همین دلیل می توان گفت که گروه‌های بهره مند از این طرح \r\nکلاً افراد و خانوارهای با درآمدی بالاتر از دهک چهارم درآمدی خواهند بود و\r\n گروههای فقیر جامعه به دلیل ضعف مالی عملاً فاقد توان بهره‌مندی از مزایای\r\n این طرح خواهند بود و حداکثر در صورت ورود به این طرح ، سعی خواهند کرد که\r\n با فروش مسکن مهر دریافتی، نسبت به کسب درآمد اقدام کنند و عملاً معضل \r\nمسکن این افراد کماکان به قوت خود باقی می‌ماند.

\r\n

\r\n *خروج چهار دهک اول از رده گروه‌های هدف درآمدی نشانی از ناکارآمدی مسکن مهر

\r\n

\r\n باید توجه داشت که براساس مطالعات طرح جامع مسکن، چهار دهک اول درآمدی \r\nعمدتاً افرادی هستند که با معضل مسکن و شرایط نامناسب امکان مواجه هستند و \r\nخارج شدن این افراد از رده گروههای هدف این طرح را می توان نشانی از  \r\nناکارآمدی این طرح دانست.

\r\n

\r\n محور بعدی ارزیابی برآورد هزینه های دولت از طریق پرداخت یارانه مستقیم و \r\nغیر مستقیم در زمینه مسکن و میزان اثربخشی این یارانه است، یک سیاست مناسب \r\nاقتصادی باید بتواند با پرداخت حداقل هزینه، حداکثر رفاه اجتماعی را برای \r\nافراد آن جامعه فراهم کنند.

\r\n

\r\n برای بررسی این کار باید حجم هزینه های دولت که به صورت مستقیم و یا به صورت ضمنی ارائه می شود برآورد گردد. 

\r\n

\r\n بطور کلی هزینه های دولت را می توان شامل موارد زیر دانست.

\r\n

هزینه ساخت فضاهای خدماتی

\r\n

هزینه ساخت فضاهای سبز 

\r\n

هزینه ساخت معابر 

\r\n

یارانه ضمنی زمین 

\r\n

یارانه کمک بهره 

\r\n

\r\n برای محاسبه این هزینه ها موارد زیر در نظر گرفته شده است.

\r\n

\r\n مساحت مورد نیاز فضاهای جانبی از سرانه های متوسط مصوب شورای عالی معماری و شهرسازی اخذ شده است.

\r\n

\r\n ارزش زمین واگذاری معادل هر مترمربع یک میلیون ریال در نظر گرفته شده است. 

\r\n

\r\n هزینه ساخت فضاهای خدماتی ۳ میلیون ریال ، هزینه ساخت فضاهای سبز ۲۰۰ هزار\r\n ریال و هزینه ساخت معابر ۶۰۰ هزار ریال به ازاء هر مترمربع در نظر گرفته \r\nشده است.

\r\n

\r\n هزینه یارانه تسهیلات بانکی، ۴ درصد برای خود مالکین و ۸ درصد برای سایر در نظر گرفته شده است.

\r\n

\r\n براساس فروض فوق هزینه های دولت برای اجرای این طرح بیش از ۵۳۰ هزار \r\nمیلیارد ریال برآورد می گردد، با احتساب ۱۹۸۰ هزار واحد مسکونی، هزینه دولت\r\n به ازاء هر خانوار، حدود ۲۷۰ میلیون ریال خواهد بود. میزان این هزینه برای\r\n واحدهای غیر خود مالکی به ۴۹۰ میلیون ریال افزایش می یابد.

\r\n

\r\n در صورت اضافه نمودن رقم ۳۵۰ میلیون ریال هزینه ساخت هر واحد، قیمت تمام \r\nشده ساخت هر واحد مسکن مهر برای اقتصاد کلی به قیمتهای سال ۱۳۹۱ معادل ۸۴۰ \r\nمیلیون ریال بوده است ملاحظه می گردد که در شرایطی که خانوارهای کم درآمد (\r\n ۴ دهک پایین) در وضعیت بسیار نامناسبی از نظر درآمدی و همچنین مسکن بسر می\r\n برند. دولت برای اقشار متوسط به بالا هزینه های هنگفتی را تقبل کرده است.

\r\n

\r\n مقایسه این ارقام با هزینه یارانه های مسکن در دوره های قبل از اجرای این \r\nطرح می تواند نمایی  fهتر از کارآمدی این طرح را بدست دهد، و مطالعاتی که \r\nتحت عنوان ارزیابی نظام یارانه های مسکن ایران در چارچوب مطالعات مشترک \r\nبانک جهانی و وزارت مسکن در سال ۱۳۸۷ انجام شده ، میزان کل یارانه های مسکن\r\n در طول ۱۴ سال منتهی به ۱۳۸۵ ، معادل ۱۴۰ هزار میلیارد ریال بوده است. با \r\nتبدیل رقم فوق به قیمت های سال ۱۳۹۰ این رقم به ۸۵۰ میلیارد ریال افزایش می\r\n یابد.

\r\n

\r\n * یارانه طرح مسکن مهر بیش از ۶۰ درصد کل یارانه های مسکن در طی ۱۴ سال بوده 

\r\n

\r\n به این ترتیب مشاهده می گردد که یارانه طرح مسکن مهر بیش از ۶۰ درصد کل \r\nیارانه های مسکن در طی ۱۴ سال بوده است در صورتی که متاسفانه وضعیت کلی \r\nشاخص های مسکن از سال ۱۳۸۴ به بعد ، بهبود ملموسی را تجربه نکرده است.

\r\n

\r\n الگوی توزیع جغرافیایی طرح مسکن مهر نیز الگویی نبوده که منطبق با نیازهای\r\n مناطق باشد به عنوان مثال سهمیه مسکن مهر در بسیاری از استانها معادل با \r\nکل نیاز (چه کم درآمد و چه پردرآمد ) آن استان تعیین گردیده بود سهمیه بندی\r\n مسکن مهر در سطح استان به برآوردهای کارشناسی که در مطالعات متعدد انجام \r\nشده همگی گواهی بر عدم اعمال نظرات کارشناسی و در نتیجه در نظر گرفتن عدالت\r\n جغرافیایی است.

\r\n

\r\n مقیاس بزرگ پروژه مسکن مهر را باید جز دیگر عواملی دانست که کارآمدی آن را\r\n با علامت سوال روبرو کرده است در حالتی که کل بخش مسکن سالیانه تا ۶۰۰ \r\nهزار واحد مسکونی تولید داشت آغاز به یکباره ساخت ۲ میلیون واحد مسکونی به \r\nصورت طبیعی موجبات عدم کارآمدی نظام مدیریتی را چه در  ابعاد سایت های \r\nعملیاتی و چه در بعد مدیریت کلان پروژه فراهم می آورد و متاسفانه پروژه \r\nمسکن مهر نیز دچار همین مسئله گردیده است.

\r\n

\r\n *وجوه مثبت مسکن مهر

\r\n

\r\n در کنار ناکارآمدی های این طرح مزایای زیادی را نیز به همراه داشته است که می توان آن را به شرح زیر برشمرد:

\r\n

\r\n – افزایش میزان دسترسی حدود ۲ میلیون خانوار به مسکن.

\r\n

\r\n – افزایش و یا نگه داشت سرمایه گذاری در مسکن در شرایط حاکمیت رکود در بازار.

\r\n

\r\n – تسریع رشد اقتصادی و ایجاد فرصتهای شغلی مستقیم و غیرمستقیم.

\r\n

– تلاش در جهت کاهش هزینه های ساخت.

\r\n

\r\n – توسعه روشهای نوین ساخت مسکن مانند صنعتی سازی

\r\n

\r\n * جمع بندی

\r\n

\r\n در مجموع مطالب گفته شده می توان اینگونه نتیجه گرفت که طرح مسکن مهر را \r\nباید به عنوان یکی از بزرگترین گامهای دولت در سالهای پس از انقلاب تلقی \r\nکرد با این وجود اجرای نامناسب و برنامه ریزی غیر علمی آن باعث شده که \r\nاجرای طرح نتواند فوائدی را که می توانست برای بخش مسکن و اقتصاد ملی به \r\nبار آورد ایجاد کند، به عنوان نمونه ای از این ناکارآمدیها می توان به اثر \r\nاین طرح بر ایجاد تورم عمومی در جامع ودر نتیجه کاهش قدرت خرید آحاد جامعه و\r\n منجمله گروه های کم درآمد در بازار مسکن از یک سو و پرداخت یارانه های \r\nهنگفت از سوی دیگر به حدود ۲ میلیون خانوار اشاره کرد.

\r\n

\r\n شاید همین تناقضات موجب شده ۴ سال پس از شروع عملیات ساخت مسکن مهر، \r\nبازاری ثانویه در بخش خرید و فروش مسکن تحت عنوان بازار مسکن مهر ایجاد \r\nگردد که خود نوعی نقض غرض و ناکارآمدی مضاعف است.در هر صورت باید گفت که \r\nطرح مسکن مهر با مدیریت مناسب و طراحی سازو کار بهتر می توانست نتایج بسیار\r\n ارزنده ای به بار آورد که متاسفانه اینگونه نشد.

ارسال نظر

پس از بررسی تحریریه منتشر می‌شود.

این فرم توسط reCAPTCHA محافظت می‌شود. حریم خصوصی و شرایط استفاده گوگل اعمال می‌شود.