به گزارش پایگاه خبری «عصر اعتبار» به نقل از ایرنا، همزمان با افزایش ابهامات ژئوپلیتیکی که نگرانی‌ها درباره ثبات و قابل پیش‌بینی بودن نظام مالی متکی بر دلار را تشدید کرده، حرکت جهانی برای فاصله گرفتن از اسکناس سبز با شتاب بیشتری ادامه دارد. در واکنش به این شرایط، بانک‌های مرکزی به‌ویژه در اقتصادهای نوظهور در حال افزایش ذخایر طلای خود هستند و این اقدام قیمت طلا را به سطوح بالا و پرنوسان رسانده است.

هرچند دلار همچنان ارز ذخیره غالب در جهان محسوب می‌شود، سهم آن از ذخایر ارزی جهانی به مدت بیش از یک دهه با روندی یکنواخت رو به کاهش گذاشته است. طبق نظرسنجی صندوق بین‌المللی پول، سهم دلار از حدود 71 درصد در سال 1999 به 59 درصد در سال 2021 کاهش یافته است که بازتاب تنوع‌بخشی تدریجی اما مداوم ذخایر و فاصله گرفتن از دارایی‌های دلاری است.

چرخش قاطع بانک‌های مرکزی به سوی طلا

بانک‌های مرکزی بازارهای نوظهور در سراسر آسیا، غرب آسیا و بخش‌هایی از شرق اروپا در این تغییر طلایه‌دار بوده‌اند و همزمان با افزایش تدریجی سهم طلا در ذخایر خود، سرمایه‌گذاری اندک در اوراق خزانه‌داری آمریکا را کاهش داده‌اند. بر پایه گزارش شورای جهانی طلا، بانک‌های مرکزی در سال 2024 در مجموع 1045 تن طلا به ذخایر جهانی اضافه کرده‌اند.

جذابیت طلا از بی‌طرفی آن نشات می‌گیرد. این فلز ارزشمند خلاف ارزهای رایج، به هیچ دولت صادرکننده‌ای وابسته نیست، ریسک اعتباری ندارد و نمی‌توان آن را مسدود یا تحریم کرد. این شاخصه‌ها در چشم‌انداز ژئوپلیتیکی کنونی که به طور فزاینده‌ای متفرق به نظر می‌رسد، اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

از سقف‌های تاریخی تا سقوط دراماتیک: خیلی زیاد، خیلی سریع

این فلز گرانبها دیروز با عقب‌گردی شدید مواجه شد. قیمت جهانی طلا بیش از 11.7 درصد سقوط کرد و پس از ثبت رکوردی بی‌سابقه و لمس سقف 5598 دلار، به کف 4942 دلار در هر اونس رسید. با این حال، قیمت طلا به طور کلی در ماه جاری، همچنان بیش از 13 درصد رشد داشته است.

امیت گوپتا از شرکت مشاوره‌ هندوستانی «Kedia Advisory» گفت: از جمله محرک‌های اصلی جهش قیمت طلا می‌توان به تشدید تنش‌ها بین آمریکا و ایران، انتظار برای کاهش نرخ بهره توسط فدرال رزرو پس از یک دوره توقف، تداوم خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی و افزایش ورود سرمایه به صندوق‌های قابل معامله (ETF) به دلیل هراس سرمایه‌گذاران بازار سهام از جا ماندن از سود، اشاره کرد.

بیرقداری بریکس در مسیر دلارزدایی

وی اضافه کرد: در طول سه سال گذشته، بسیاری از کشورها میزان وابستگی خود به دلار را کاهش داده و ذخایرشان را به سمت طلا منتقل کرده‌اند. چندین کشور عضو بریکس، به رهبری چین و هند، به‌عنوان بخشی از راهبردهای گسترده‌تر دلارزدایی، انباشت طلا را به‌طور جدی تشدید کرده‌اند.

بانک مرکزی چین در دسامبر 2025 برای چهاردهمین ماه متوالی به افزایش ذخایر طلای خود ادامه داد و خرید سالانه آن را به 27 تن رساند و با این حساب مجموع ذخایر طلای این کشور حالا به 2306 تِن رسیده است که حدود 8.5 درصد از کل ذخایر آن را تشکیل می‌دهد.

هند نیز سهم طلا را افزایش داده و بانک مرکزی این کشور تا سپتامبر سال گذشته میلادی از طریق خرید و بازگرداندن طلا از خزانه‌های خارجی، ذخایر خود را به 880.8 تن رسانده؛ ارزش ذخایر طلای هند در پی جهش قیمت‌ها به حدود 108 میلیارد دلار افزایش یافته است.

این تحرکات نشان می‌دهد که اقتصادهای نوظهور بزرگ چگونه راهبردهای دلارزدایی را به تقاضای پایدار برای طلا بدل کرده‌اند.

نگرانی بازارها از موضع ترامپ درباره تضعیف دلار

دونالد ترامپ، رئیس‌ جمهوری آمریکا 27 ژانویه 2026(هفتم بهمن)، کاهش ارزش دلار را نادیده گرفت و این ضعف را «فوق‌العاده» توصیف و به عملکرد قوی کسب‌وکارها اشاره کرد! پس از این اظهارات ترامپ، شاخص نقدی دلار بلومبرگ و همچنین شاخص دلار آمریکا (DXY) به‌شدت ریزش کردند و به پایین‌ترین سطح خود در چهار سال گذشته رسیدند. ارزش دلار در همان روز 1.3 درصد سقوط کرد که شدیدترین افت یک‌روزه آن از آوریل 2025 بود.

با این حال، شاخص دلار آمریکا دیروز کامبک چشمگیری داشت و تا سطح 96.50 صعود کرد. این حاکی از آن است که بازار احتمال می‌دهد «کِوین وارش»، گزینه پیشنهادی ترامپ برای ریاست بانک مرکزی آمریکا(فدرال رزرو)، سیاستی منضبط‌تر را درباره نرخ‌ بهره دنبال کند.

طلا؛ نشانه‌ای از تغییر اعتماد به نظام دلارمحور

در نظام ذخایر جهانی با بیش از 12 تریلیون دلار دارایی ارزی، حتی تغییرات اندک نیز اهمیت قابل توجهی دارند. فاصله گرفتن تنها یک درصد از ذخایر از دلار، به معنای جاری شدن صدها میلیارد دلار به دارایی‌های جایگزین است که طلا مهم‌ترین ذی‌نفع آن محسوب می‌شود. بنابراین، دلارزدایی کمتر به شکل تغییرات ناگهانی ارزی و بیشتر از طریق انباشت تدریجی طلا توسط بانک‌های مرکزی و تداوم قیمت‌های بالای فلز زرد، رقم می‌خورد.

در عین حال، گوپتا با هشدار درباره خطرناک بودن شتاب بیش از حد بازار اضافه کرد: با توجه به اینکه طلا بر مبنای ماهانه نزدیک به 30 و نقره حدود 70 درصد رشد کرده‌ است، اگر تنش‌های ژئوپلیتیکی کاهش یابند؛ تعرفه‌ها تعدیل یا برداشت سود از صندوق‌های قابل معامله تسریع شود، احتمال اصلاح 20 تا 25 درصدی طلا و 30 تا 35 درصدی در نقره وجود دارد.